Mooi Stedelijk Nederland#MooiNL
Introductie
Fotograaf: Rogier Bos
Deze verhaallijn presenteert 25 voorbeeldstellende stedenbouwkundige projecten samenwerking. Het betreft een stedenbouwkundige oogst van de afgelopen 25 jaar, geselecteerd in samenspel met de Beroepsvereniging van Nederlandse Stedebouwkundigen en Planologen (BNSP). Ongeacht de ontvangst, het enthousiasme of zelfs de kritiek op deze plannen, spreken ze stuk voor stuk tot de verbeelding. Alle 25 laten zien dat het vak niet wezenlijk verandert, maar het programma en de condities daaromheen wel. Ook laat deze selectie zien dat de complexiteit is toegenomen en het speelveld groter is. Deze 25 plannen voeden de verbeelding en inspireren tot daadkracht.
Over deze plannen is veelvuldig gesproken en ze hebben het vakdebat gekleurd. Het waren bovendien plannen die tot de verbeelding spraken; ze vormden een richtpunt.
De plannen zijn afwisselend gedurfd, groots, klassiek, subtiel of iconisch. Hun waarde schuilt, bijvoorbeeld, in de betekenis als nieuw stadsweefsel, in het landschappelijk concept of in de toepassing van een opmerkelijke architectuurstijl. Elk van de plannen heeft zonder meer tot uitzonderlijke kwaliteit geleid. De keuze van de 25 projecten laat ook een representatieve bandbreedte van Nederlandse stedenbouwkundige plannen zien. Ze typeren het stedenbouwkundig, politiek, maatschappelijk en economisch tijdsbeeld van het begin van de 21e eeuw.
De grote Vinex-wijken mogen vanzelfsprekend niet in deze selectie ontbreken (Ypenburg, Leidsche Rijn, IJburg en Vathorst). Nieuwe stadsweefsels integreerden in bestaande, landschappelijke structuren. Hier werd meer dan 20 jaar lang gebouwd met robuuste structuren en aanpassingsvermogen in de tijd. Kenmerkend waren ook de havengebieden die als passtukken ingevoegd werden in het stadsweefsel, steeds met een geheel eigen raamwerk (Kop van Zuid, Houthavens). Bij de transformatie van werkgebieden zetten nieuwe programma’s en programmering van de openbare ruimte het gebied op de kaart (Strijp-S). Dan waren er de binnenstedelijke puzzels op verlaten terreinen (Defensie-eiland, Kraanbolwerk. Maar ook nieuwe vormen van extreme dichtheid vielen op (Little C, Wijnhaven). Anderzijds waren er ook voorbeelden van meer ontspannen stedenbouw in de stad (Het Funen). En er was sprake van kleine kernen met landschappelijke raamwerken (Kerkebosch, Vizier).
Bij een aantal, meer radicale concepten werden nieuwe landschappen als belangrijke drager van het plan geïntroduceerd (De Blauwe Stad, Haverleij, Oosterwold en DUIN). In een enkel geval kon er van een nieuw type maaiveld gesproken worden (Almere Stadshart). Bij een uitzonderlijk geval werden zorgvuldige inpassing en binnenstedelijk herstel gecombineerd (Roombeek). En er waren unieke stadsconcepten gebaseerd op klassieke principes (Brandevoort). Bijzonder waren ook de plannen op de plek van voormalige infrastructuur (snelweg, spoor) die ondergronds werd gebracht. Ontwikkelingen die leidden tot herstel van het stadweefsel en de introductie van nieuwe ruimtes (De Groene Loper, Spoorzone). Tenslotte waren er de transformaties van stationsgebieden met een eigen architectonische signatuur (Inverdan, Paleiskwartier).
Kijk en oordeel zelf, misschien woon je zelf wel op een van de 25 plekken en de kans is groot dat je iemand kent die hier woont. Ontdek kortom Mooi Stedelijk Nederland, en wie weet kijk je met andere ogen naar deze en andere wijken en naar de vele projecten in aanbouw in heel Nederland.
Mooi Stedelijk Nederland
KRAANBOLWERK ZWOLLE
Het project Kraanbolwerk is een voorbeeld van binnenstedelijke gebiedstransformatie. Door herontwikkeling van een voormalig industrieterrein is een aantrekkelijk en wateradaptief woongebied met een hoge architectonische kwaliteit toegevoegd aan de historische Zwolse binnenstad.
HELMOND - BRANDEVOORT
Het project Brandevoort is een grootschalige gebiedsontwikkeling die ruimtelijke kwaliteit genereert door een moderne interpretatie van klassieke stedenbouw. De planvorming begon in de jaren 90 en loopt door tot circa 2030.
ENSCHEDE - ROOMBEEK
Het project Roombeek is een voorbeeld van succesvolle gebiedsontwikkeling waarbij ruimtelijke kwaliteit, in samenhang met sociale en culturele kwaliteit, centraal stond. Na de vuurwerkramp van 13 mei 2000 werd de wijk volledig herontwikkeld.
EINDHOVEN - STRIJP-S
Strijp-S is een grootschalige gebiedstransformatie van een voormalig industrieterrein van Philips dat voorheen bekend stond als de 'verboden stad'. Nu is het gebied een levendige, gemengde stadswijk waar erfgoed, innovatie en stedelijkheid in een groene setting samenkomen.
ZAANSTAD - INVERDAN
Het project Inverdan is een grootschalige stedenbouwkundige herontwikkeling van het centrumgebied van Zaanstad. Het project startte in 2003 en werd grotendeels uitgevoerd tot 2017. Het masterplan is ontworpen door Sjoerd Soeters. Het project omvat diverse deelontwikkelingen.
AMSTERDAM - IJBURG
IJburg werd in de jaren 90 als een Vinexlocatie ontworpen als een reeks eilanden in het IJmeer. Onder leiding van Frits Palmboom en Jaap van den Bout is in ateliervorm verder gewerkt aan het stedenbouwkundig ontwerp van de eilanden.
AMSTERDAM - HOUTHAVENS
Het project Houthavens is een grootschalige transformatie van een voormalig haven- en industriegebied tot een duurzame woonwijk aan het IJ. De planvorming begon rond 2005 en de uitvoering loopt tot 2026.
AMSTERDAM - FUNEN
Het project Het Funen is een voorbeeld van stedelijke gebiedstransformatie. De ruimtelijke kwaliteit is bereikt door een combinatie van groene inrichting, architectonische diversiteit en een autoluwe inrichting van de openbare ruimte. Het project werd tussen 2002 en 2009 ontwikkeld op een voormalig overslagterrein van Van Gend & Loos.
ALMERE - STADSHART
Het Stadshart van Almere is een uitgesproken voorbeeld van vooruitstrevende ideeën in de stedenbouw en ruimtelijke kwaliteit in de jaren 90. De planvorming begon in het begin van de jaren 90 met het masterplan van Rem Koolhaas en Floris Alkemade van het bureau OMA.
ALMERE - OOSTERWOLD
Almere Oosterwold is een voorbeeld van grensverleggende, organische gebiedsontwikkeling. Ruimtelijke kwaliteit is hier ontstaan uit het streven naar maximale ontwerpvrijheid en zelforganisatie. Het project beslaat circa 4.300 hectare tussen Almere en Zeewolde.
ALMERE - DUIN
DUIN is een grootschalige gebiedsontwikkeling aan het IJmeer die startte met een prijsvraag in 2008. De gemeente Almere daagde beleggende ontwikkelaars uit om een visie te ontwikkelen voor een 123 hectare groot gebied in Almere Poort. Als thema werd gekozen voor 'Strandstad van de Randstad'.
ZEIST - KERCKEBOSCH
Het project Kerckebosch is een voorbeeld van natuurinclusieve gebiedsontwikkeling waarbij ruimtelijke kwaliteit centraal staat. Een oorspronkelijke jaren 60-wijk met 710 sociale huurflats is vanaf 2009 getransformeerd tot een gemengde woonwijk met circa 1.000 nieuwe woningen.
WOERDEN - DEFENSIE EILAND
Het project Defensie-eiland is een voorbeeld van geslaagde binnenstedelijke herontwikkeling waarbij ruimtelijke kwaliteit centraal staat. De Centrale Werkplaats, ooit in gebruik door Defensie, is getransformeerd tot een levendig woongebied. Daarbij zijn veel historische elementen behouden en is een sterke verbinding met de binnenstad ontstaan.
S-HERTOGENBOSCH - PALEISKWARTIER
Het Paleiskwartier is een grootschalige herontwikkeling van een voormalige spoorzone tot een hoogwaardig stedelijk gebied. Er is een sterke focus op ruimtelijke kwaliteit. De planvorming is in de jaren 90 begonnen en de uitvoering loopt door tot 2025.
S-HERTOGENBOSCH - HAVERLEI
Haverleij is een woonproject dat ruimtelijke kwaliteit genereert door het mengen van architectonische identiteit, landschappelijke inpassing en lage dichtheden om een hoogwaardige woonomgeving te creëren. De planvorming begon in 1996.
ROTTERDAM - LITTLE C
Het project Little C is een voorbeeld van binnenstedelijke verdichting met behoud van menselijke maat en ruimtelijke kwaliteit. Het gebied, gelegen aan de Coolhaven, is getransformeerd tot een levendige woonwerkomgeving met een karakter dat refereert aan The Village in New York.
DEN HAAG - YPENBURG
Ypenburg is een Vinex-locatie die ruimtelijke kwaliteit genereert door een zorgvuldig ontworpen stedenbouwkundig raamwerk en een diversiteit aan woonmilieus. De wijk is ontwikkeld op het terrein van het voormalige militaire vliegveld Ypenburg, dat in 1992 werd gesloten.
UTRECHT - LEIDSCHE RIJN
Leidsche Rijn is de grootste Vinex-locatie van Nederland. De planvorming begon in de jaren 90 met het Masterplan Leidsche Rijn dat onder leiding van Riek Bakker in 1995 werd vastgesteld. De uitvoering startte in 1997 en loopt door tot 2035.
AMERSFOORT - VATHORST
Vathorst is een grootschalige Vinexontwikkeling in Amersfoort. De ruimtelijke kwaliteit is bepaald door een combinatie van landschappelijke inpassing, diversiteit in woonmilieus en innovatieve stedenbouw. Het gebied werd in 1994 door het Rijk aangewezen als uitbreidingslocatie.
ROTTERDAM - KOP VAN ZUID
De Kop van Zuid is een iconisch voorbeeld van stedelijke herontwikkeling van een waterfront. Daarbij is de ruimtelijke kwaliteit ontstaan door het verbinden van de noord en zuidoever en door de inzet op architectuur, infrastructuur, voorzieningen en openbare ruimte.
WINSCHOTEN – DE BLAUWE STAD
De Blauwe Stad is een grootschalige gebiedsontwikkeling die een van de eerste voorbeelden is van landschappelijk ontwikkelingen in Nederland. Het plan kenmerkt zich door een grootschalige combinatie van water, natuur en wonen.
ZUIDLAREN - KAZERNETERREIN
Het ontwerp voor het Kazerneterrein komt voort uit een prijsvraag die in 1993 werd uitgeschreven. Het winnende ontwerp 'Vizier' onderscheidt zich door een subtiele inpassing van het terrein van de voormalige Adolf van Nassaukazerne in het omliggende landschap.
DELFT - SPOORZONE
De aanleiding voor het project Spoorzone Delft, later hernoemd tot Nieuw Delft, was de wens om het spoorviaduct te vervangen door een ondergrondse tunnel. Het bovengrondse, verhoogde spoortracé vormde lang een fysieke en sociale barrière in de stad.
MAASTRICHT – DE GROENE LOPER
Het project A2 Maastricht staat ook bekend als de Groene Loper. Het is een voorbeeld van integrale gebiedsontwikkeling waarbij ruimtelijke kwaliteit centraal heeft gestaan. De aanleiding voor het plan was de ondertunneling van de snelweg A2. Deze vormde voorheen een barrière in de stad.
ROTTERDAM - WIJNHAVEN
Het project Wijnhaven, gelegen tussen stadscentrum en de Maas, is een voorbeeld van innovatieve gebiedsontwikkeling via een dynamisch transformatiemodel. In plaats van een vast stedenbouwkundig plan ontwierp KCAP tussen 1992 en 2002 een flexibel raamwerk dat hoogbouw mogelijk maakt, binnen strikte regels.